VoIP چیست و چه تفاوتی با تماس معمولی دارد؟ راهنمای ساده تماس اینترنتی

VoIP چیست؟ مخفف «Voice over IP» است، یعنی انتقال صدا روی اینترنت به‌جای خط تلفن یا شبکه‌ی مکالمه‌ی اپراتور. اگر تا حالا از یک برنامه‌ی تماس اینترنتی استفاده کرده‌اید، عملاً از VoIP استفاده کرده‌اید، حتی اگر اسمش را نشنیده باشید. در این صفحه بدون اصطلاح‌های سنگین می‌گوییم این فناوری چطور کار می‌کند، تفاوت VoIP با تماس معمولی چیست، چه مزایا و معایبی دارد و کجا به کارتان می‌آید. در پایان هم می‌بینید فینگت، که تماس صوتی و تصویری یک‌به‌یک را رایگان و روی همین پایه می‌سازد، در این تصویر کجا قرار می‌گیرد.

بروزرسانی: زمان مطالعه حدود ۱۲ دقیقه نوشته‌ی تیم فنی فینگت

VoIP چیست؟ تعریف ساده بدون اصطلاح فنی

برای فهمیدن VoIP چیست، از همان تلفن قدیمی شروع کنیم. در تماس تلفنی سنتی، صدای شما به سیگنال تبدیل می‌شد و روی یک مسیر اختصاصی بین دو نفر برقرار می‌ماند؛ تا آخر مکالمه آن مسیر اشغال بود. در VoIP، صدا ابتدا به داده‌ی دیجیتال تبدیل می‌شود، به بسته‌های کوچک تقسیم می‌شود و هر بسته از طریق اینترنت به مقصد می‌رود. در آن سر، بسته‌ها دوباره کنار هم چیده می‌شوند و صدا پخش می‌شود.

اسم رسمی‌اش «Voice over Internet Protocol» است، ولی در عمل می‌شنوید که به آن تماس اینترنتی یا تلفن اینترنتی هم می‌گویند. وقتی روی گوشی یک برنامه‌ی تماس را باز می‌کنید و با وای‌فای یا اینترنت همراه زنگ می‌زنید، همین اتفاق می‌افتد. تماس‌های تصویری هم از همین خانواده‌اند؛ فقط علاوه بر صدا، ویدیو هم در بسته‌ها فرستاده می‌شود.

چرا اسمش «اینترنتی» است ولی همیشه ارزان نیست؟

نام تماس اینترنتی ممکن است این تصور را بدهد که همیشه همه چیز رایگان است. واقعیت این است که شما بابت اینترنت خودتان پول می‌دهید و بعضی سرویس‌ها برای وصل شدن به شماره‌های معمولی هزینه می‌گیرند. تماس بین دو کاربر یک برنامه معمولاً هزینه‌ی دقیقه‌ای ندارد، اما تماس از برنامه به یک شماره‌ی ثابت یا موبایل خارج از شبکه‌ی آن سرویس ممکن است پولی باشد. پس هر وقت صحبت از VoIP می‌شود، بپرسید دو سر تماس چه کسانی‌اند.

به زبان ساده: VoIP یعنی تلفن با اینترنت. هر جا اینترنت هست، تماس هم می‌تواند باشد؛ هر جا نیست، نیست.

VoIP چطور کار می‌کند؟ مسیر یک تماس از شروع تا پایان

پشت یک تماس اینترنتی چند مرحله‌ی کوچک هست که در کسری از ثانیه انجام می‌شود. لازم نیست آن‌ها را حفظ کنید، ولی دانستن‌شان کمک می‌کند بفهمید وقتی صدا قطع می‌شود مشکل از کجاست.

  1. ۱

    برقراری ارتباط

    برنامه به سرویس اعلام می‌کند می‌خواهید با چه کسی صحبت کنید. سرویس به طرف مقابل خبر می‌دهد و زنگ می‌خورد. این مرحله را «سیگنالینگ» می‌گویند.

  2. ۲

    پیدا کردن مسیر

    دو گوشی باید بفهمند چطور به هم برسند. اگر مسیر مستقیم ممکن باشد از همان استفاده می‌شود، وگرنه تماس از یک سرور واسطه عبور می‌کند.

  3. ۳

    تبدیل صدا به داده

    میکروفون صدای شما را می‌گیرد و یک کدک آن را فشرده می‌کند تا حجم کمی داشته باشد. هرچه کدک بهتر باشد، صدا با اینترنت ضعیف‌تر هم قابل‌فهم می‌ماند.

  4. ۴

    ارسال بسته‌ها

    داده به بسته‌های ریز تقسیم می‌شود و هر لحظه از اینترنت می‌گذرد. اگر بعضی بسته‌ها دیر برسند یا گم شوند، همان‌جاست که صدا می‌پرد یا کمی تأخیر دارد.

  5. ۵

    پخش در مقصد

    گوشی طرف مقابل بسته‌ها را مرتب می‌کند، فشرده‌سازی را برمی‌گرداند و صدا را پخش می‌کند. همین چرخه تا آخر تماس تکرار می‌شود.

اگر می‌خواهید جزئیات فنی‌تر را ببینید، WebRTC چیست توضیح می‌دهد استانداردی که فینگت و بسیاری از برنامه‌ها از آن استفاده می‌کنند چه کار می‌کند و سرورهای STUN و TURN نقش مسیریابی را باز می‌کنند.

تفاوت VoIP با تماس معمولی در یک نگاه

موضوعتماس معمولیVoIP یا تماس اینترنتی
بسترشبکه‌ی مکالمه‌ی اپراتور یا خط ثابتاینترنت
هزینهدقیقه‌ای یا از بسته‌ی مکالمهاز بسته‌ی اینترنت؛ بین کاربران یک سرویس اغلب بدون هزینه‌ی دقیقه‌ای
نیازآنتن اپراتور و سیم‌کارتاینترنت پایدار و یک برنامه یا سرویس
شمارهشماره‌ی سیم‌کارت یا خط ثابتمعمولاً حساب برنامه؛ گاهی شماره‌ی مجازی
کیفیت صدانسبتاً ثابت در پوشش آنتنوابسته به اینترنت؛ با اتصال خوب می‌تواند صاف‌تر باشد
قابلیت‌های اضافهمحدودتصویر، اشتراک صفحه، تاریخچه، اعلان و ...
تماس اضطراریبرای اورژانس مناسب استجای شماره‌های اضطراری را نمی‌گیرد

این تفاوت VoIP با تماس معمولی به این معنا نیست که یکی همیشه بهتر است. هر کدام جایی به کار می‌آید و بسیاری از مردم هر دو را کنار هم استفاده می‌کنند: تماس عادی برای زمانی که اینترنت نیست یا مسئله‌ی اضطراری است و تماس اینترنتی برای گفت‌وگوهای روزمره، طولانی یا تصویری.

مزایا و معایب VoIP؛ منصفانه

فناوری خوب بودنش به موقعیت بستگی دارد. قبل از اینکه همه‌ی مکالمه‌های‌تان را به اینترنت منتقل کنید، این دو ستون را ببینید.

مزایای VoIP

  • هزینه معمولاً کمتر است، مخصوصاً برای تماس‌های طولانی یا بین‌المللی بین کاربران یک برنامه.
  • علاوه بر صدا می‌توان تصویر، اشتراک صفحه و تاریخچه‌ی تماس داشت.
  • انعطاف دارد؛ از گوشی، مرورگر یا دستگاه‌های دیگر می‌شود تماس گرفت.
  • وابسته به یک سیم‌کارت و پوشش اپراتور مکالمه نیست؛ با وای‌فای هم کار می‌کند.
  • می‌توان کنترل‌هایی مثل بی‌صدا کردن، بلندگو و هدست بلوتوث را راحت‌تر در برنامه جا داد.

معایب و محدودیت‌های VoIP

  • بدون اینترنت پایدار، تماس برقرار نمی‌شود یا قطع‌وصل می‌شود.
  • کیفیت به اینترنت بستگی دارد؛ شلوغی شبکه می‌تواند تأخیر یا بریدگی بیاورد.
  • برای تماس اضطراری یا شماره‌های ویژه‌ی خدماتی گزینه‌ی مطمئنی نیست.
  • بعضی سرویس‌ها برای اتصال به شماره‌های معمولی هزینه می‌گیرند و باید شرایطشان را خواند.
  • مصرف اینترنت و باتری، به‌ویژه در تماس تصویری، بیشتر از تماس صوتی است.

جمع‌بندی کوتاه: مزایا و معایب VoIP بیشتر به کیفیت اینترنت و نوع سرویس برمی‌گردد تا خود فناوری. اگر اینترنت ثابتی دارید و بیشتر با آشنایان صحبت می‌کنید، معمولاً تماس اینترنتی انتخاب منطقی‌تری است.

انواع تماس اینترنتی؛ از برنامه تا خط مجازی

وقتی می‌پرسید VoIP چیست، ممکن است منظورتان چند چیز متفاوت باشد. چند شکل رایج این فناوری را کنار هم می‌گذاریم.

برنامه‌های تماس

برنامه‌ای که نصب می‌کنید و با حساب کاربری تماس می‌گیرید. آشناترین شکل VoIP برای کاربران عادی است و فینگت هم در همین دسته قرار می‌گیرد.

تماس از مرورگر

بدون نصب، از یک صفحه‌ی وب تماس برقرار می‌شود. این روش معمولاً با WebRTC انجام می‌شود و برای کامپیوتر راحت است.

تلفن اینترنتی اداری

سازمان‌ها گاهی خط‌های داخلی و مرکز تلفن را از طریق اینترنت اجرا می‌کنند. تجهیزات و تنظیمات آن حرفه‌ای‌تر است و ربطی به نصب یک برنامه‌ی ساده ندارد.

شماره‌ی مجازی

سرویس‌هایی که یک شماره‌ی مستقل می‌دهند تا از طریق اینترنت دریافت و برقرار شود. شرایط و هزینه‌ی آن‌ها از سرویسی به سرویس دیگر فرق دارد.

تماس تصویری

همان VoIP است که علاوه بر صدا، تصویر هم دارد؛ برای دیدن چهره یا نشان دادن چیزی به کار می‌آید.

تماس درون پیام‌رسان

برخی پیام‌رسان‌ها تماس صوتی را داخل گفت‌وگو می‌دهند. این هم نوعی تماس اینترنتی است، اما اپ‌های تماس‌محور معمولاً کنترل‌های بیشتری برای خود تماس دارند.

کیفیت تماس اینترنتی به چه چیزهایی بستگی دارد؟

خیلی‌ها فکر می‌کنند اگر صدای تماس اینترنتی بد باشد مقصر خود برنامه است. گاهی همین‌طور است، اما بیشتر وقت‌ها چند عامل دیگر هم نقش دارند. اول سرعت و پایداری اینترنت: پایداری مهم‌تر از سرعت بالاست. اتصالی که ثانیه‌ای پرش دارد، حتی با سرعت زیاد، تماس را اذیت می‌کند. دوم فاصله از مودم و تداخل وای‌فای؛ چند دیوار فاصله می‌تواند کیفیت را عوض کند.

سوم، کدکی است که برای فشرده‌سازی صدا به کار می‌رود. کدکی مثل Opus برای تماس اینترنتی طراحی شده و در اتصال‌های ضعیف‌تر هم به‌خوبی خودش را وفق می‌دهد. می‌توانید درباره‌اش در کدک صوتی Opus بیشتر بخوانید. چهارم، مصرف هم‌زمان اینترنت: وقتی کسی در خانه دانلود سنگین می‌کند، تماس شما هم کند می‌شود. پنجم، دستگاه؛ گوشی خیلی قدیمی یا پر از برنامه‌ی باز ممکن است پردازش صدا را عقب بیندازد.

چند کار ساده برای بهتر شدن

نزدیک‌تر به مودم بنشینید، برنامه‌های سنگین پس‌زمینه را ببندید، از هدفون استفاده کنید تا اکو کم شود و اگر تصویر می‌پرد دوربین را خاموش کنید. اگر دو راه برای اتصال دارید، وای‌فای پایدار معمولاً بهتر از اینترنت همراه پرنوسان است. برای سنجش کیفیت صدا به‌صورت فنی‌تر، شاخصی به نام MOS وجود دارد که در کیفیت تماس و MOS توضیح داده شده است.

تلفن اینترنتی و امنیت؛ چه چیزی را باید بدانید؟

اینترنت مسیری عمومی است و طبیعی است که بپرسید صدا و تصویر تماس‌ام چقدر محافظت می‌شود. در استانداردهای جدیدی مثل WebRTC، رسانه‌ی تماس رمزگذاری می‌شود. یعنی دادهی صدا و تصویر در مسیر به‌صورت خام و قابل‌خواندن نمی‌ماند. این‌که هر سرویس دقیقاً چه سطحی از حفاظت و چه سیاست‌های نگهداری داده دارد، موضوع جداگانه‌ای است و باید در توضیحات همان سرویس بخوانید.

از طرف کاربر هم چند عادت مفید است: برنامه را از منبع رسمی نصب کنید، قفل صفحه یا قفل برنامه را فعال نگه دارید، به لینک‌ها و تماس‌های ناشناس اعتماد نکنید و اطلاعات حساس مثل رمز کارت را از راه تماس نگویید. هیچ فناوری‌ای نمی‌تواند جای احتیاط خود شما را بگیرد. اگر موضوع رمزگذاری برایتان مهم است، رمزگذاری تماس را ببینید.

تماس اینترنتی هم مثل هر ابزار دیگری وقتی مفید است که بدانید چطور و کجا از آن استفاده کنید.

سه موقعیت نمونه برای استفاده از VoIP

سناریوی نمونه

تماس با خانواده در شهر دیگر

مینا هر هفته با مادرش در شهر دیگری صحبت می‌کند. به‌جای تماس طولانی با خط معمولی، از یک برنامه‌ی تماس اینترنتی روی وای‌فای خانه استفاده می‌کند. هزینه‌ی دقیقه‌ای ندارد و اگر لازم شود دوربین هم روشن می‌شود. این نمونه فرضی است و فقط کاربرد را نشان می‌دهد.

سناریوی نمونه

هماهنگی کاری روزانه

امیر با دو همکارش هماهنگی‌های کوتاه دارد. به‌جای تماس‌های پشت سر هم از خط شخصی، هر بار از برنامه‌ی تماس اینترنتی استفاده می‌کند و تاریخچه‌ی تماس را می‌بیند. روزی که اینترنت قطع شد، با خط معمولی تماس گرفت؛ یعنی هر دو را کنار هم نگه داشته است.

سناریوی نمونه

مسافرت و اینترنت محدود

یک مسافر در خارج از کشور با وای‌فای هتل با خانه تماس می‌گیرد. چون با اینترنت وصل می‌شود، نیازی به رومینگ پرهزینه ندارد، اما وقتی اینترنت هتل ضعیف است از تماس تصویری به صوتی برمی‌گردد.

فینگت و تماس اینترنتی؛ جای آن کجاست؟

فینگت یک اپ تماس است که تماس صوتی و تصویری یک‌به‌یک بین کاربران فینگت را رایگان می‌دهد. از نظر مفهومی، همان VoIP است: صدا و تصویر روی اینترنت می‌روند. فناوری زیرساخت WebRTC است؛ اتصال تا جای ممکن مستقیم برقرار می‌شود و اگر لازم باشد از طریق سرور TURN رد می‌شود. برای صدا از کدک Opus استفاده می‌کند و وقتی اینترنت ضعیف شود، اپ اول کیفیت تصویر را کم می‌کند یا آن را موقتاً می‌ایستاند تا صدا اولویت داشته باشد.

برای شروع، شماره‌ی موبایل می‌دهید و کد پیامکی را وارد می‌کنید؛ بعد از آن، ورود روی خود اپ با الگو یا اثر انگشت انجام می‌شود. هر دو طرف تماس باید فینگت داشته باشند. مخاطبانی که فینگت دارند بالای فهرست مخاطبین با دکمه‌ی تماس می‌آیند و دیگران گزینه‌ی دعوت دارند. اپ رسمی فعلاً برای اندروید است؛ از صفحه‌ی دانلود فینگت می‌توانید از کافه‌بازار، مایکت یا APK بگیرید. برای آیفون و کامپیوتر نسخه‌ی تحت وب هست.

محدودیت‌ها را صادقانه بدانید

تماس گروهی یا کنفرانس چندنفره در فینگت فعلاً نیست و تماس‌ها یک‌به‌یک است. فینگت جایگزین تماس اضطراری یا خط تلفن ثابت هم نیست و برای تماس اینترنتی به اینترنت پایدار نیاز دارد. اگر بخواهید همین حالا امتحان کنید، تماس صوتی رایگان و تماس تصویری فینگت ساده‌ترین نقطه‌ی شروع‌اند.

اشتباه‌های رایج درباره‌ی VoIP

فکر کنید VoIP همیشه رایگان است

بین دو کاربر یک برنامه معمولاً رایگان است، ولی اتصال به شماره‌های معمولی ممکن است هزینه داشته باشد. شرایط هر سرویس را بخوانید.

سرعت زیاد را مساوی کیفیت بدانید

پایداری اینترنت از سرعت مهم‌تر است. اینترنت تند ولی پرنوسان صدا را می‌برد.

برای اورژانس به آن تکیه کنید

تماس اینترنتی جای شماره‌های اضطراری نیست. برای شرایط حیاتی از خط معمولی استفاده کنید.

برنامه را از هر منبعی نصب کنید

فایل نصب را فقط از فروشگاه یا صفحه‌ی رسمی بگیرید. نسخه‌های دست‌به‌دست‌شده ممکن است سالم نباشند.

اجازه‌های میکروفون را نادیده بگیرید

بدون اجازه‌ی میکروفون یا اعلان، تماس برقرار نمی‌شود یا زنگ را نمی‌شنوید. بعد از نصب یک‌بار تنظیمات را ببینید.

چک‌لیست شروع با تماس اینترنتی

اگر می‌خواهید VoIP را به‌صورت عملی امتحان کنید، این فهرست کوتاه کمک می‌کند بدون دردسر شروع کنید.

  • اینترنت پایدار دارم؛ وای‌فای خانه یا بسته‌ی همراه کافی.
  • برنامه‌ی تماس را از منبع رسمی نصب کرده‌ام.
  • اجازه‌ی میکروفون، اعلان و در صورت نیاز دوربین را داده‌ام.
  • با یک آشنا تماس آزمایشی گرفته‌ام و بلندگو یا هدفون را تنظیم کرده‌ام.
  • می‌دانم برای تماس اضطراری باید به خط معمولی برگردم.
  • اگر اینترنت ضعیف شد، از تصویری به صوتی برمی‌گردم.

وقتی این چند مورد روشن باشد، دیگر لازم نیست نگران پیچیدگی‌های فنی باشید. بقیه‌اش همان‌قدر ساده است که یک تماس معمولی.

واژه‌نامه‌ی کوتاه درباره‌ی VoIP

این اصطلاح‌ها در بحث تماس اینترنتی زیاد تکرار می‌شوند و دانستن‌شان خواندن راهنماها را راحت‌تر می‌کند.

VoIP
انتقال صدا روی پروتکل اینترنت؛ همان تماس اینترنتی یا تلفن اینترنتی.
کدک
الگوریتمی که صدا یا تصویر را فشرده و دوباره باز می‌کند.
Opus
کدک صوتی انعطاف‌پذیر که برای تماس اینترنتی و اتصال‌های متغیر مناسب است.
WebRTC
استاندارد تماس زنده‌ی صدا و تصویر در مرورگر و موبایل.
TURN
سرور واسطه برای وقتی که اتصال مستقیم بین دو دستگاه ممکن نیست.
پهنای باند
حجم داده‌ای که اینترنت در واحد زمان می‌تواند منتقل کند.

پرسش‌های متداول درباره VoIP چیست

VoIP چیست؟

VoIP یعنی انتقال صدا (و در بسیاری از برنامه‌ها تصویر) از طریق اینترنت. وقتی با یک برنامه‌ی تماس روی وای‌فای یا اینترنت همراه زنگ می‌زنید، از VoIP استفاده کرده‌اید.

تفاوت VoIP با تماس معمولی چیست؟

تماس معمولی از شبکه‌ی مکالمه‌ی اپراتور یا خط ثابت می‌گذرد؛ VoIP از اینترنت. به همین دلیل هزینه، شرایط کیفیت و قابلیت‌های اضافه فرق می‌کند.

تماس اینترنتی همیشه رایگان است؟

نه همیشه. تماس بین کاربران یک برنامه معمولاً هزینه‌ی دقیقه‌ای ندارد، ولی اینترنت شما مصرف می‌شود و اتصال به شماره‌های معمولی ممکن است در بعضی سرویس‌ها پولی باشد.

فینگت هم VoIP است؟

از نظر مفهومی بله؛ فینگت تماس صوتی و تصویری یک‌به‌یک را روی WebRTC و اینترنت انجام می‌دهد و بین کاربران فینگت رایگان است.

برای VoIP حتماً اینترنت پرسرعت لازم است؟

پایداری مهم‌تر از سرعت است. تماس صوتی حجم کمی دارد، اما اتصال بسیار ناپایدار آن را هم می‌بُرد. تصویر به اینترنت بیشتری نیاز دارد.

آیا VoIP امن است؟

در WebRTC رسانه رمز می‌شود، اما امنیت کلی به سرویس و رفتار خود شما هم بستگی دارد. برنامه را از منبع رسمی بگیرید و قفل را فعال نگه دارید.

فینگت را کجا دانلود کنم؟

اپ رسمی فعلاً برای اندروید است و از کافه‌بازار، مایکت یا APK در صفحه‌ی دانلود فینگت موجود است. برای آیفون و کامپیوتر نسخه‌ی وب در finget.ir/pwa/ هست.