بازگرداندن مشتریان قدیمی به فروشگاه اینترنتی؛ از شناسایی تا پیام

بازگرداندن مشتریان قدیمی یعنی کسی که یک بار از شما خرید کرده و مدتی است نیامده، دوباره دلیلی برای برگشتن ببیند. این مشتری شما را می‌شناسد، به سایت‌تان اعتماد کرده و یک بار پول داده است؛ پس شروع از او معمولاً منطقی‌تر از دنبال کردن غریبه‌هاست. ولی «یک پیام تخفیف برای همه» کار نمی‌کند. در این صفحه قدم‌به‌قدم می‌بینیم مشتریان غیرفعال را چطور از پایگاه داده بیرون بکشید، چرا رفته‌اند، چه زمانی و با چه پیامی سراغشان بروید و نتیجه را چطور بسنجید.

بروزرسانی: زمان مطالعه حدود ۱۲ دقیقه نوشته‌ی تیم فنی فینگت

بازگرداندن مشتریان قدیمی دقیقاً یعنی چه؟

بازگرداندن مشتریان قدیمی به مجموعه‌ی کارهایی گفته می‌شود که برای مشتریان خریدکرده ولی غیرفعال انجام می‌دهید تا دوباره خرید کنند. فرق آن با جذب مشتری تازه در نقطه‌ی شروع است: در جذب، باید اول توجه کسی را بگیرید و اعتمادش را بسازید؛ در برگرداندن، این دو مرحله را قبلاً طی کرده‌اید و فقط باید یادش بیاورید چرا آمده بود.

در فروشگاه اینترنتی، بیشتر مشتری‌ها یک روز بدون هیچ خداحافظی می‌روند. هیچ‌کس شکایت نمی‌کند و هیچ‌کس حساب را نمی‌بندد؛ فقط سفارش بعدی نمی‌آید. به همین دلیل این گروه از نگاه شما پنهان می‌ماند، مگر این‌که عمداً دنبالش بگردید.

«قدیمی» چه کسی است؟

تعریف عمومی وجود ندارد. مشتری لوازم مصرفی که هر ماه سفارش می‌دهد، بعد از دو ماه سکوت مشکوک است؛ مشتری لوازم خانگی ممکن است سالی یک بار بیاید و بعد از شش ماه هنوز کاملاً عادی باشد. تعریف درست از فاصله‌ی معمول بین سفارش‌های خودتان بیرون می‌آید. اگر اکثر مشتری‌ها هر چهل روز یک بار می‌خرند، سکوت صد روزه برای شما هشدار است، نه سکوت چهل‌روزه.

قبل از هر پیام، اول یک جمله بنویسید: «مشتری قدیمی در فروشگاه من کسی است که بیش از … روز از آخرین خریدش گذشته.» عدد خالی را با داده‌ی خودتان پر کنید.

چرا شروع از مشتری قبلی ساده‌تر است؟

دلیل‌ها منطقی‌اند و به آمار ادعایی نیاز ندارند. مشتری قبلی نام و شماره یا ایمیلش پیش شماست، تاریخچه‌ی خریدش را می‌دانید و می‌توانید پیشنهاد را به سلیقه‌ی او نزدیک کنید. او قبلاً از مرحله‌ی «آیا به این سایت اعتماد کنم؟» گذشته است. هزینه‌ی تبلیغ برای غریبه‌ای که هنوز شما را نمی‌شناسد، معمولاً بیشتر از پیام‌دادن به کسی است که قبلاً مشتری بوده.

البته این به معنای ساده‌بودن نیست. مشتری قدیمی ممکن است به‌خاطر یک تجربه‌ی بد رفته باشد، ممکن است حالا از رقیب بخرد، یا ممکن است صرفاً نیازش تمام شده باشد. بنابراین پیش از اقدام باید حدس زد کدام یک از این‌هاست؛ بخش بعد همین را می‌پرسد.

رابطه با ترغیب مشتری به خرید مجدد

ترغیب مشتری به خرید مجدد فقط یادآوری نیست. یادآوری می‌گوید «ما هنوز اینجاییم»؛ ترغیب باید یک دلیل واقعی هم بدهد: کالای مرتبط تازه، تمام شدن کالای مصرفی قبلی، تخفیف مشخص برای بازگشت یا حل مشکلی که باعث رفتن شده بود. پیام بدون دلیل به‌سرعت شبیه تبلیغ سطحی می‌شود و نادیده گرفته می‌شود.

مشتریان غیرفعال را از پایگاه داده پیدا کنید

اولین کار عملی، فهرست کردن مشتریانی است که دیگر نمی‌خرند. اگر فروشگاه شما سفارش‌ها را در پایگاه داده‌ی رابطه‌ای نگه می‌دارد، یک پرس‌وجوی ساده کافی است. نمونه‌ی زیر فرض می‌کند جدولی به نام orders با ستون‌های customer_id، total، status و created_at دارید؛ نام‌ها را با ساختار خودتان تطبیق دهید.

مشتریانی که سفارش پرداخت‌شده دارند ولی ۹۰ روز است نخریده‌اند
SELECT
  customer_id,
  COUNT(*)        AS orders_count,
  SUM(total)      AS total_spent,
  MAX(created_at) AS last_order_at
FROM orders
WHERE status = 'paid'
GROUP BY customer_id
HAVING MAX(created_at) < DATE_SUB(CURDATE(), INTERVAL 90 DAY)
ORDER BY total_spent DESC;

خروجی را بر اساس مجموع خرید مرتب کردیم تا اول از ارزشمندترین مشتریان شروع کنید. عدد ۹۰ را با فاصله‌ی معمول سفارش‌های خودتان عوض کنید. اگر داده‌تان در وردپرس و ووکامرس است، همین گزارش را معمولاً از بخش مشتریان و گزارش‌های سفارش هم می‌شود به دست آورد؛ مهم این است که آخرین تاریخ خرید و تعداد سفارش‌ها کنار هم دیده شود.

این فهرست هنوز «مشتری ازدست‌رفته» نیست؛ فقط فهرست کسانی است که ساکت شده‌اند. فرق این دو را در گام بعد می‌فهمید.

چرا رفتند؟ شش دلیل رایج

پیام درست وقتی ساخته می‌شود که حدس بزنید مشتری چرا نیامده است. اگر امکان گفت‌وگوی مستقیم دارید، چند نفر را مستقیم بپرسید؛ اگر نه، این دسته‌بندی کمک می‌کند.

نیازش تمام شد

کالا مصرفی نبود یا یک‌بار مصرف بود. پیام باید سراغ کالای مرتبط برود، نه تکرار همان.

تجربه‌ی بدی داشت

دیر رسیدن، بسته‌بندی بد یا پیگیری بی‌پاسخ. تخفیف تنها کافی نیست؛ اول باید قدمی برای جبران بردارید.

رقیب را پیدا کرد

قیمت یا ارسال بهتر. باید دلیل برگشتن را روشن بگویید: موجودی، گارانتی یا خدمات.

فراموش کرد

خیلی‌ها ساده فراموش می‌کنند. یادآوری با یک پیشنهاد مرتبط کافی است.

نیاز فصلی بود

مثل لوازم سرمایشی یا لباس زمستان. زمان پیام را به فصل بعد ببندید.

راه ارتباط ناکارآمد شد

شماره‌اش عوض شده یا ایمیل‌هایتان در هرزنامه می‌افتد. اینجا مشکل پیام نیست، مشکل رسیدن است.

اگر شک دارید مشکل از رسیدن پیام است، پیش از سنجیدن نرخ پاسخ، بخش «کانال‌ها» را بخوانید. بخشی از مشتریان غیرفعال در واقع فقط به شما دسترسی نمی‌دهند.

گروه‌بندی مشتریان و پیام مناسب هر گروه

گروهچطور شناخته می‌شودهدف پیامنمونه‌ی لحن
مشتری پرخرید که ساکت شدهچند سفارش و مجموع خرید بالا، ولی چند ماه سکوتنشان دادن ارزش شخصی؛ نه فقط تخفیفسلام، مدتی است ندیده‌ایمت؛ کالای تازه‌ای هم‌رده‌ی خریدهای قبلی‌ات رسیده
مشتری یک‌بارخریدفقط یک سفارش، بدون سفارش دومکمک به تصمیم دوم و رفع تردیداگر از خریدت راضی بودی، این کالا مکمل همان است
مشتری ناراضیسفارش لغو یا مرجوعی یا پیام شکایت دارداول عذرخواهی و پیگیری، نه فروشمی‌خواستیم بدانیم مشکل سفارش قبلی حل شد یا نه
مشتری مصرفیفاصله‌ی خرید طبیعی‌اش گذشتهیادآوری تمام‌شدن کالااحتمالاً کالای قبلی‌ات رو به اتمام است
مشتری فصلیخرید در همان فصل سال قبلپیش‌فروش یا اطلاع از موجودیفصل خرید همیشگی‌ات نزدیک است

لزومی ندارد همه‌ی گروه‌ها را از روز اول بسازید. با دو گروه شروع کنید: ارزشمندترین‌ها و یک‌بارخریدها. وقتی نتیجه گرفتید، گروه سوم را اضافه کنید.

زمان‌بندی بازگشت مشتری به فروشگاه

نه خیلی زود و نه خیلی دیر. پیام هنگامی بهتر کار می‌کند که مشتری هنوز شما را به خاطر دارد، ولی فاصله‌ی معمول خرید گذشته باشد. توالی کوتاه و محترمانه‌ی زیر برای شروع مناسب است؛ اعداد را با ریتم خرید خودتان تنظیم کنید.

  1. روز صفر

    گذشتن از فاصله‌ی معمول

    مشتری وارد فهرست غیرفعال‌ها می‌شود. هنوز چیزی نفرستید؛ فقط بررسی کنید دلیل خاصی مثل سفارش مرجوعی در کار نباشد.

  2. چند روز بعد

    اولین پیام یادآوری

    کوتاه، شخصی و بدون فشار؛ با اشاره به آخرین خرید یا کالای مرتبط.

  3. یک تا دو هفته بعد

    پیام دوم با دلیل جدید

    اگر پاسخ نیامد، یک دلیل تازه بدهید: کالای تازه، موجودی دوباره یا پیشنهاد مشخص با تاریخ پایان.

  4. چند هفته بعد

    پیام آخر

    ساده بنویسید که این آخرین پیام است و اگر نمی‌خواهند، بگویند تا قطع شود. این صداقت اعتماد می‌سازد.

  5. بعد از آن

    استراحت

    اگر پاسخی نیامد، مدتی دست نگه دارید. فشار مداوم، مشتری را کاملاً از دست‌تان می‌برد.

کدام کانال برای پیام بازگشت؟

کانالنقطه‌ی قوتمحدودیت
پیامکتقریباً همه شماره دارند و پیام را زود می‌بینندهزینه‌ی هر ارسال و قاعده‌های پیامک تبلیغاتی؛ از اپراتور یا پنل‌تان بپرسید
ایمیلمتن بلندتر و تصویر ممکن است و ارزان‌تر استدر ایران بسیاری از مشتریان ایمیل را کم نگاه می‌کنند
اعلان اپبدون هزینه‌ی پیامک و مستقیم روی گوشیفقط برای کسانی که اپ را دارند و اجازه داده‌اند
تماس تلفنیشخصی‌ترین راه برای مشتری ارزشمندزمان‌بر؛ فقط برای مشتریان خیلی مهم
پیام در سایتهنگام برگشتن مشتری، پیشنهاد را می‌بیندفقط برای کسی که خودش بیاید

قاعده‌ی عملی این است که اول پیام را به کانالی بفرستید که مشتری برای همین کار اجازه داده است. جزئیات قاعده‌های پیامک تبلیغاتی در قوانین پیامک تبلیغاتی و تفاوت اعلان با پیامک در مقایسه‌ی پیامک و اعلان آمده است.

متن پیام: سه بخش ساده

پیام بازگشت خوب کوتاه است و سه بخش دارد: شناخت، دلیل و گام بعدی. شناخت یعنی نشان بدهید مشتری را می‌شناسید. دلیل یعنی بگویید چرا همین الان پیام داده‌اید. گام بعدی یعنی یک کار روشن و ساده که او انجام بدهد.

نمونه‌ی ضعیف و نمونه‌ی بهتر

پیام ضعیف: «فروشگاه ما تخفیف ویژه گذاشته است. همین حالا خرید کنید!» این پیام هیچ‌چیز از مشتری نمی‌داند و برای هر گیرنده‌ای یکی است. نمونه‌ی بهتر: «سلام [نام]. شش ماه پیش ست شمع معطر را از ما گرفتی. عطر تازه‌ای از همان خانواده آمده و تا آخر هفته برای مشتریان قبلی ده درصد تخفیف دارد.» این پیام کوتاه، شخصی و دارای تاریخ مشخص است.

چیزهایی که نباید در پیام باشد

  • لحن سرزنش‌آمیز مثل «چرا دیگر نمی‌آیید؟».
  • وعده‌ای که نمی‌توانید نگه دارید یا مدتی که بی‌پایان به نظر برسد.
  • چند پیشنهاد هم‌زمان که مشتری را سردرگم می‌کند.
  • نام اشتباه یا کالایی که دیگر موجود نیست.

نمونه: فروشگاه فرضی قهوه و لوازم دم‌آوری

این روایت فرضی است و فقط ترتیب تصمیم‌ها را نشان می‌دهد؛ عددها را با داده‌ی خودتان عوض کنید.

سناریوی نمونه

نمونه: وضعیت

یک فروشگاه فرضی قهوه‌ی تازه‌آسیاب می‌بیند مشتری‌های معمولی تقریباً هر شش هفته یک بسته می‌خرند. بسیاری بعد از دو ماه ساکت شده‌اند.

سناریوی نمونه

نمونه: فهرست

فروشگاه کسانی را که بیش از ده هفته از آخرین خریدشان گذشته بیرون می‌کشد و بر اساس تعداد سفارش مرتب می‌کند. سه گروه می‌سازد: خریداران مکرر، یک‌بارخریدها و کسانی که یک سفارش مرجوعی داشته‌اند.

سناریوی نمونه

نمونه: پیام‌ها

به گروه اول یادآوری تمام شدن بسته‌ی قبلی با اشاره‌ی شخصی؛ به گروه دوم معرفی یک بسته‌ی کوچک آزمایشی؛ به گروه سوم، ابتدا یک پیام عذرخواهی و پرسش درباره‌ی مشکل، بدون هیچ تخفیفی.

سناریوی نمونه

نمونه: سنجش

فروشگاه بعد از یک ماه می‌شمارد از هر گروه چند نفر سفارش داده‌اند و گروه سوم را جدا بررسی می‌کند، چون هدفش فروش نبوده بلکه اصلاح رابطه بوده است.

اشتباه‌های رایج در بازگرداندن مشتریان قدیمی

یک پیام یکسان برای همه

مشتری پرخرید و کسی که فقط یک بار آمده انتظار یکسانی ندارند. حداقل دو گروه بسازید.

تخفیف بی‌دلیل و پیوسته

اگر هر ماه تخفیف بدهید، مشتری یاد می‌گیرد منتظر بماند. تخفیف را به یک دلیل و مدت مشخص ببندید.

نادیده گرفتن مشتری ناراضی

پیام فروش به کسی که از سفارش قبلی شاکی بوده، اوضاع را بدتر می‌کند. اول مشکل را حل کنید.

ارسال بدون اجازه

پیام تبلیغاتی فقط به کسی برسد که این اجازه را داده است. در غیر این صورت اعتماد از دست می‌رود و ممکن است شکایت بگیرید.

فشار پشت‌سرهم

روزی یک پیام، مشتری را به لغو اشتراک یا مسدود کردن شما می‌کشاند. فاصله بگذارید.

نسنجیدن نتیجه

اگر نمی‌دانید چند نفر برگشتند، نمی‌دانید کدام پیام کار کرد. از ابتدا یک روش شمارش بسازید.

سنجش نتیجه: چک‌لیست ساده

سنجش لازم نیست پیچیده باشد. چند عدد ساده کافی است تا بفهمید مسیرتان کار می‌کند یا نه.

  • تعداد پیام‌های رسیده نه فقط ارسال‌شده. اگر کانال گزارش تحویل دارد، آن را ببینید.
  • تعداد مشتریانی که سفارش دادند از میان کسانی که پیام گرفتند، در بازه‌ای مشخص مثلاً چهار هفته.
  • مقایسه با گروه شاهد اگر ممکن است، گروهی کوچک را عمداً پیام ندهید تا ببینید چند نفرشان خودشان برگشتند.
  • ارزش سفارش‌های بازگشتی تعداد سفارش به‌تنهایی کافی نیست؛ اگر همه با تخفیف سنگین آمدند، سود را بسنجید.
  • تعداد لغو و شکایت اگر بالا رفت، فرکانس یا محتوا را عوض کنید.
  • ماندگاری بعد از بازگشت مشتری برگشته آیا سفارش دوم هم داد؟ این نشان می‌دهد فقط یک بار تخفیف را گرفته یا واقعاً برگشته است.

فینگت کجای این مسیر قرار می‌گیرد؟

فینگت یک ابزار بازاریابی یا CRM نیست و فهرست مشتریان غیرفعال شما را خودش نمی‌سازد. آنچه فراهم می‌کند دو چیز است: اول، شناخت مشتری در لحظه‌ی ورود؛ مشتری با تأیید روی گوشی وارد می‌شود و سایت شما نام، شماره‌ی تأییدشده و یک شناسه‌ی ثابت می‌گیرد، که برای ساختن همان فهرست مشتریان قابل پیگیری مفید است. دوم، یک کانال پیام در اپ فینگت برای مشتریانی که به سایت شما وصل شده‌اند.

این کانال پیام را از پنل سرویس‌دهندگان یا از طریق API به همین کاربران می‌رساند؛ برای پیام تبلیغاتی هم فقط کسانی گیرنده‌اند که برای همان سایت اجازه داده‌اند. اپ فعلاً فقط اندروید دارد و مشتری بدون اپ پیامی از این راه نمی‌گیرد؛ پس فینگت را کنار ایمیل یا پیامک بگذارید، نه به‌جای آن‌ها. فینگت پیامک نمی‌فرستد و پنل پیامکی هم نیست.

اگر دنبال پایه‌ی داده‌ی بهتر هستید، جمع‌آوری شماره‌ی مشتری را ببینید؛ برای ساخت رابطه‌ی طولانی‌تر، وفاداری مشتری و بازاریابی مجدد را دنبال کنید؛ و اگر مشکل پیش از رفتن شروع می‌شود، سبد خرید رها شده را ببینید. جزئیات داده‌ای که فینگت می‌گیرد در حریم خصوصی آمده است.

مشتری قدیمی را با یک پیام بازنمی‌گردانید؛ با شناختن او، یک دلیل واقعی و یک گام ساده برمی‌گردانید.

پرسش‌های متداول درباره بازگرداندن مشتریان قدیمی

بازگرداندن مشتریان قدیمی را از کجا شروع کنم؟

از پیدا کردن مشتریانی که قبلاً خرید کرده‌اند ولی بیش از فاصله‌ی معمول سفارش‌هایتان نخریده‌اند. یک فهرست ساده با آخرین تاریخ خرید و مجموع خرید بسازید و با ارزشمندترین‌ها شروع کنید.

چه زمانی مشتری را غیرفعال بدانم؟

وقتی فاصله‌اش از آخرین خرید به‌وضوح بیشتر از فاصله‌ی معمول خرید در فروشگاه شماست. برای کالای مصرفی ممکن است چند هفته باشد و برای کالای بادوام چند ماه.

حتماً باید تخفیف بدهم؟

نه. تخفیف یکی از دلیل‌هاست. گاهی یک کالای مرتبط تازه، اطلاع از موجودی دوباره یا حل مشکل سفارش قبلی بهتر از تخفیف عمل می‌کند. تخفیف مدام، مشتری را به انتظار عادت می‌دهد.

چند پیام برای هر مشتری کافی است؟

معمولاً دو یا سه پیام با فاصله، هر کدام با دلیل تازه. بعد از آخرین پیام، مدتی مکث کنید. اگر مشتری خواست قطع شود، فوراً قطع کنید.

می‌توانم بدون اجازه به مشتریان قدیمی پیام تبلیغاتی بفرستم؟

بهتر است نفرستید. پیام تبلیغاتی باید با اجازه‌ی مشتری باشد و قاعده‌های پیامک را از اپراتور یا پنل‌تان بپرسید. پیام‌های مربوط به سفارش و خدمات جدا از پیام تبلیغاتی‌اند.

فینگت می‌تواند مشتریان غیرفعال را برای من پیدا کند؟

نه. فینگت فهرست مشتریان غیرفعال نمی‌سازد؛ این کار با داده‌ی فروشگاه خود شماست. فینگت فقط شناسه‌ی ثابت و شماره‌ی تأییدشده‌ی کاربرانی را می‌دهد که با آن وارد شده‌اند و یک کانال اعلان در اپ برای همان کاربران دارد.

اگر مشتری اپ فینگت را نداشته باشد چه؟

پیام اپ به او نمی‌رسد. برای او باید از ایمیل، پیامک یا تماس استفاده کنید. فینگت فعلاً فقط اپ اندروید دارد و فقط کاربرانی گیرنده‌اند که خودشان به سایت شما وصل شده‌اند.