نیاز
یک مرکز آموزشی فرضی میخواهد دانشجویان به دورههایی که خریدهاند دسترسی داشته باشند. نقشها سهتاست: دانشجو، مدرس و مدیر.
سیستم عضویت سایت مجموعهای از بخشهاست که به هر بازدیدکننده اجازه میدهد حساب بسازد، وارد شود، اطلاعاتش را ببیند و در صورت فراموش کردن، دسترسیاش را پس بگیرد. همان کاری که صفحهی «حساب کاربری من» در یک فروشگاه یا پنل شخصی در یک سرویس آموزشی انجام میدهد. در این صفحه اول تعریف روشن و ساده میدهیم، بعد اجزای اصلی را یکییکی توضیح میدهیم، فرق ساختن از صفر با انتخاب ابزار آماده را میگوییم و در پایان یک مسیر مرحلهبهمرحله میدهیم که بتوانید با آن تصمیم بگیرید.
سیستم عضویت سایت بخشی از وبسایت است که پاسخ این سه سؤال را مدیریت میکند: این کاربر کیست؟ آیا واقعاً خودش است؟ و اجازه دارد چه کارهایی بکند؟ بدون چنین سیستمی، همهی بازدیدکنندهها برای سایت یکی هستند و نمیشود برای هیچکدام سفارشی، پروفایلی یا محتوایی اختصاصی نگه داشت.
بیشتر مردم این سیستم را از بیرون میبینند: فرم ثبتنام، فرم ورود و صفحهی حساب. ولی پشت اینها یک پایگاه دادهی کاربران، قاعدههایی برای تأیید هویت و فهرستی از دسترسیها وجود دارد. اصطلاح سیستم عضویت وبسایت معمولاً همین مجموعهی کامل را میگوید، نه فقط یک فرم.
سایتی که فقط مطلب نشان میدهد و نیازی به شناخت بازدیدکننده ندارد، به سیستم عضویت نیاز ندارد. افزودن حساب بیدلیل فقط اصطکاک میسازد.
سؤال اول پیش از ساختن هر سیستم این است: اگر کاربر حساب نداشت، چه چیزی در سایت من کار نمیکرد؟ اگر جوابی نداشتید، شاید هنوز به عضویت نیاز نداشته باشید.
هر سیستم ثبت نام کاربران، چه کوچک و چه بزرگ، از همین پنج بخش تشکیل میشود. اگر یکی از آنها را فراموش کنید، معمولاً بعداً با هزینهی بیشتری برمیگردد.
رکوردی که هر کاربر را نمایندگی میکند: یک شناسهی یکتا، شماره یا ایمیل، نام، وضعیت (فعال یا مسدود) و تاریخ ساخت.
راه ساختن حساب و راه اثبات اینکه صاحب آن هستید؛ رمز، کد یکبارمصرف، ورود با حساب دیگر یا تأیید روی گوشی.
فهرستی که میگوید کدام کاربر چه کاری میتواند بکند: مشتری، مدیر محتوا، پشتیبان، مدیر کل.
اطلاعات قابل ویرایش کاربر مثل نشانی، عکس یا ترجیحها، و نمایش تاریخچهی او در سایت.
راه برگرداندن دسترسی بعد از فراموشی، عوض کردن شماره یا ایمیل، و حذف یا غیرفعال کردن حساب.
در ادامه هر بخش را جدا باز میکنیم، چون قاعدهی «برای هر بخش یک تصمیم» بهترین راه کنترل پیچیدگی است. اگر وردپرس دارید و میخواهید همین اجزا را در آن بچینید، سیستم عضویت وردپرس جزئیات ویژهی آن را دارد.
اولین تصمیم در ساخت سیستم ثبت نام این است که کاربر را با چه چیزی بشناسید. شناسهی اصلی باید یکتا باشد، عوض نشود و به راحتی گم نشود. در سایتهای ایرانی دو گزینهی رایج وجود دارد: ایمیل و شمارهی موبایل. هر دو را میشود بهعنوان شناسه استفاده کرد، به شرطی که تأیید شده باشند.
اشتباه رایج این است که شمارهی موبایل یا ایمیل را کلید اصلی کاربر میگیرند. چند ماه بعد کاربر شمارهاش را عوض میکند و همهی سفارشهایش در تاریخچهی شمارهی قدیمی میماند. بهتر است هر کاربر یک شناسهی داخلی ثابت داشته باشد و شماره، ایمیل یا حسابهای بیرونی فقط به آن وصل شوند.
ساختار سادهی زیر همین ایده را نشان میدهد. این فقط یک الگوی عمومی است و نام ستونها و جدولها را میتوانید با پایگاه دادهی خودتان هماهنگ کنید.
-- هر کاربر یک شناسهی داخلی ثابت دارد
CREATE TABLE users (
id BIGINT PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT,
name VARCHAR(120),
role VARCHAR(30) NOT NULL DEFAULT 'customer', -- نقش: customer، editor، admin
status VARCHAR(20) NOT NULL DEFAULT 'active', -- active یا blocked
created_at DATETIME NOT NULL DEFAULT CURRENT_TIMESTAMP
);
-- روشهای ورود جدا هستند: یک کاربر میتواند چند روش داشته باشد
CREATE TABLE identities (
id BIGINT PRIMARY KEY AUTO_INCREMENT,
user_id BIGINT NOT NULL,
kind VARCHAR(30) NOT NULL, -- مثلاً phone یا email
value VARCHAR(190) NOT NULL, -- خود شماره یا ایمیل
verified TINYINT(1) NOT NULL DEFAULT 0,
UNIQUE (kind, value), -- یک شماره فقط به یک حساب تعلق دارد
FOREIGN KEY (user_id) REFERENCES users(id)
);سود این طراحی در این است که اضافه کردن روش ورود تازه، مثل شمارهی دوم یا ورود از راه سرویس بیرونی، جدول کاربر را عوض نمیکند. فقط یک ردیف جدید در جدول روشها اضافه میشود. اگر شمارهها را هم تأییدنشده ذخیره کنید، همانها در جدول میمانند ولی ستون «تأیید» جلوی اعتماد زودهنگام به آنها را میگیرد.
| روش | نقطهی قوت | نقطهی ضعف | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| ایمیل و رمز عبور | آشنا و بدون هزینهی هر ورود | رمز فراموششده، ساختن رمز سنگین، خطر رمز تکراری | سرویسهایی که کاربرشان با ایمیل کار میکند |
| شمارهی موبایل و کد پیامکی | شمارهی واقعی و آشنا برای کاربر ایرانی | هزینه و تأخیر پیامک، سوءاستفادهی ربات | فروشگاه و سرویسهای ایرانی |
| ورود با حساب گوگل | یک لمس برای کاربرانی که وارد حساباند | شماره نمیدهد و دسترسی در همهجا یکدست نیست | ابزارهای کاری و مخاطب بینالمللی |
| تأیید روی گوشی با اپ | بدون رمز و بدون پیامک هر ورود | کاربر باید اپ را داشته باشد | سایتهایی که شمارهی تأییدشده و ورود سریع میخواهند |
هیچکدام برندهی مطلق نیست. برای مقایسهی عمیقتر دو مورد اول، ورود با رمز یا موبایل را ببینید؛ اگر ورود با گوگل هم در ذهن شماست، ورود با گوگل یا شماره موبایل راهنمای انتخاب دارد. فرم ورود را هم میشود طوری طراحی کرد که چند روش را بدون شلوغی نشان دهد؛ طراحی فرم ورود این بخش را باز کرده است.
نقش یعنی یک برچسب که مجموعهای از اجازهها را نمایندگی میکند. با نقشها لازم نیست برای هر کاربر جداگانه تعیین کنید چه میتواند بکند؛ کافی است او را در یکی از نقشها بگذارید. کوچکترین سیستم عضویت هم حداقل دو نقش دارد: کاربر عادی و مدیر.
به هر نقش فقط همان اجازههایی را بدهید که برای کارش لازم است. پشتیبانی که فقط باید سفارش را ببیند، نباید بتواند قیمتها را عوض یا کاربران را حذف کند. این قاعده خسارت اشتباه یا هک شدن یک حساب را کوچک نگه میدارد.
حسابهای مدیر باید سختگیرانهتر از بقیه محافظت شوند. در فینگت هم ورود حسابهای مدیر وردپرس از این روش کاملاً بسته است و هیچ حساب مدیری بهصورت خودکار به حساب فینگت وصل نمیشود. برای لایهی دوم محافظت، احراز هویت دومرحلهای را ببینید.
پروفایل جایی است که کاربر اطلاعاتش را میبیند و اصلاح میکند. این بخش اغلب کماهمیت به نظر میرسد، ولی بیشترین پرسشهای پشتیبانی دربارهاش است: «شمارهام را چطور عوض کنم؟»، «نشانی قدیمی را حذف کنید.»
قاعدهی خوب این است که فقط چیزی را نگه دارید که برای کارتان لازم است و بقیه را نپرسید. هر دادهی اضافه یک مسئولیت نگهداری است: باید مراقبش باشید، به کاربر توضیح بدهید و هنگام حذف حساب پاکش کنید. صفحهی حریم خصوصی باید ساده بگوید چه چیزی نگه داشته میشود.
در لحظهی عضویت فقط کمترین اطلاعات را بگیرید و باقی را وقتی بپرسید که لازم میشود. نشانی را هنگام سفارش، تاریخ تولد را فقط اگر خدمت شما واقعاً به آن نیاز دارد. سرعتدادن به این مسیر موضوع ثبت نام سریع کاربران است.
همهی فیلدها را نباید کاربر بتواند عوض کند. نشانی و نام را آزاد بگذارید، ولی شمارهی تأییدشده را فقط با طی کردن دوبارهی تأیید قابل تغییر کنید؛ وگرنه کسی که یک لحظه به گوشی دیگری دسترسی دارد، میتواند حساب را به نام خودش ببرد.
سیستم لاگین که فقط وقتی همهچیز خوب است کار کند، ناقص است. این موارد مسیر واقعی زندگی یک حساباند:
یک قاعدهی عمومی: هر مسیری که کاربر را «بدون هیچ راهی» رها میکند، یک بنبست پشتیبانی است. پیش از راهاندازی، هر سناریوی خرابی را یک بار با حساب آزمایشی امتحان کنید.
ساخت سیستم ثبت نام کاربران از صفر کار سختی نیست، ولی نگهداشتن امن آن سخت است. دو فهرست زیر کمک میکند ببینید به کدام ستون نزدیکترید.
راه سوم و رایج، ترکیب است: بخشهای خاص خودتان مثل نقشها و پروفایل را بسازید ولی ورود و تأیید هویت را به سرویس بیرونی بدهید. برای برنامهنویسان، نمونهی ساختن ورود با کد یکبارمصرف در ورود با کد در PHP و ورود با کد در Node.js آمده است. اگر سایت شما چند زیرسرویس دارد، ورود یکپارچه SSO را هم ببینید.
برای اینکه سیستم عضویت سایت گسترده و پیچیده نشود، آن را در چند گام کوچک بسازید. هر گام را پیش از رفتن به قدم بعد امتحان کنید.
در یک جمله بنویسید کاربر با حساب چه چیزی به دست میآورد. اگر نتوانستید، هنوز زود است.
شمارهی موبایل، ایمیل یا هر دو؛ و تصمیم بگیرید رمز میخواهید یا نه. این تصمیم بقیهی طراحی را شکل میدهد.
حداقل کاربر و مدیر. اگر کسان دیگری هم به پنل دسترسی دارند، دسترسی هر کدام را جدا بنویسید.
فقط اطلاعاتی را بپرسید که برای همین لحظه لازم است و بقیه را به بعد بسپارید.
پیش از انتشار، از فراموشی و تغییر شماره تا مسدود شدن حساب را با حساب آزمایشی امتحان کنید.
متن سادهی حریم خصوصی بنویسید و ورودهای ناموفق و تغییر اطلاعات حساس را ثبت کنید تا بتوانید رخدادها را بررسی کنید.
چند نفر را بخواهید ثبتنام و ورود کنند و آنها را ببینید. بعد، آنچه اصطکاک ساخته را کوتاه کنید.
در وردپرس، بسیاری از این گامها با افزونهها انجام میشود. اگر دنبال ابزار مدیریت کاربران هستید، افزونه مدیریت کاربران وردپرس مقایسهی گزینهها را دارد؛ و اگر میخواهید ثبتنام عمومی را ببندید، غیرفعال کردن ثبت نام وردپرس راهنمای آن است.
اگر رمز دارید، هرگز متن اصلی آن را ذخیره نکنید؛ از الگوریتمهای استاندارد هش با نمک استفاده کنید. نشت یک پایگاه داده نباید رمز کاربران را لو بدهد.
تغییر آنها بعداً تاریخچهی کاربر را میشکند. از شناسهی داخلی ثابت استفاده کنید.
اگر شماره فقط در فرم تایپ شده باشد، ممکن است مال شخص دیگری باشد و حساب به نام اشتباه ساخته شود.
دادن دسترسی مدیر به «همهی کسانی که کمک میکنند»، خطر را بالا میبرد. هر دسترسی را بنویسید و بعد از رفتن افراد پس بگیرید.
کاربری که به حسابش دسترسی ندارد و راهی هم برای برگشت پیدا نمیکند، هم مشتری را از دست میدهید و هم پشتیبانی شلوغ میشود.
نگه داشتن سیستم عضویت یعنی بهروزرسانی، آزمایش و پاسخ به رخداد. اگر وقتش را ندارید، بخشهایی را به ابزار آماده بسپارید.
این روایت فرضی است و فقط ترتیب تصمیمها را نشان میدهد.
یک مرکز آموزشی فرضی میخواهد دانشجویان به دورههایی که خریدهاند دسترسی داشته باشند. نقشها سهتاست: دانشجو، مدرس و مدیر.
شمارهی موبایل شناسهی اصلی میشود، چون هم دانشجو آن را از حفظ میداند و هم مرکز برای اطلاعرسانی کلاس به آن نیاز دارد. رمز اختیاری میماند. مدرس فقط به دورهی خودش و مدیر به همهچیز دسترسی دارد.
تغییر شماره پس از تأیید هویت با شمارهی قبلی و تأیید شمارهی جدید انجام میشود. حسابهایی که چند هفته مشکوک بودهاند، مسدود میشوند، نه حذف.
مرکز پیامهای پشتیبانی دربارهی «ورود نمیشود» را پیش و پس از تغییر میشمارد و میبیند مشکل هنوز کجاست.
فینگت جای کل سیستم عضویت سایت را نمیگیرد. نقشها، پروفایل و دادههای کسبوکار همچنان با خود شماست. آنچه فینگت میگیرد، بخش ورود و ثبتنام و تأیید شماره است؛ همان بخشی که بیشترین اصطکاک و بیشترین هزینهی پیامک را میسازد.
روش کار این است: سایت شما کاربر را به صفحهی ورود فینگت میفرستد. کاربر پشت کامپیوتر یک QR میبیند و با اپ اسکن میکند؛ روی گوشی دکمهی باز کردن اپ را میبیند. در اپ، نام سایت و اطلاعاتی که قرار است به آن برسد را میبیند و تأیید میکند. بعد مرورگر با یک کد کوتاهعمر به سایت شما برمیگردد و سرور شما آن را به نام، شمارهی موبایل تأییدشده و یک شناسهی ثابت تبدیل میکند.
شناسهی فینگت برای هر کاربر در هر سایت ثابت است، پس بیدردسر به همان جدول روشهای ورود اضافه میشود. ثبتنام در پنل، اتصال سایت و ورودها رایگان است. اپ فعلاً فقط برای اندروید است، پس فینگت را کنار روشهای دیگر بگذارید. برای راههای دیگر کم کردن رمز، ورود بدون رمز عبور و برای شمارهمحور بودن، ورود با شماره موبایل را ببینید. اپ را از صفحهی دانلود میگیرید و جزئیات دادهها در حریم خصوصی آمده است.
سیستم عضویت سایت از پنج بخش ساخته میشود؛ فینگت فقط یکی از آنها، یعنی ورود و ثبتنام، را سبک میکند.
کاربر را میشناسد، به او حساب میدهد، ورودش را تأیید میکند و تعیین میکند چه کارهایی مجاز است. بدون آن، همهی بازدیدکنندهها برای سایت یکی هستند.
نه. سایتی که فقط محتوا نشان میدهد و چیزی برای ذخیرهی کاربر ندارد، به حساب نیاز ندارد. فروشگاه، آموزش، نوبتدهی و سایتهای اشتراکی معمولاً نیاز دارند.
لازم نیست؛ وردپرس خودش سیستم کاربری دارد و افزونهها آن را گسترش میدهند. معمولاً کافی است روش ورود و نقشها را تنظیم کنید و از افزونه برای بخشهای تکمیلی استفاده کنید.
برای سایتهای ایرانی که به تماس و ارسال نیاز دارند، شمارهی موبایل معمولاً مناسبتر است. اگر مخاطب شما ایمیل را فعال استفاده میکند، ایمیل هم میتواند شناسه باشد. میتوانید هر دو را کنار هم نگه دارید.
با دو نقش شروع کنید: کاربر و مدیر. فقط وقتی نقش تازه اضافه کنید که یک نفر واقعاً به دسترسی میانی نیاز دارد، و هر نقش را فقط با کمترین اجازهی لازم بسازید.
نه. فینگت فقط بخش ورود و ثبتنام را سبک میکند و نام، شمارهی تأییدشده و شناسهی ثابت کاربر را به سایت میدهد. نقشها، پروفایل و بقیهی منطق کسبوکار همانطور که هست در اختیار شماست.
نام، شمارهی موبایل تأییدشده و یک شناسهی یکتا که برای همان کاربر در سایت شما ثابت میماند. کاربر پیش از تأیید میبیند چه چیزی داده میشود. ثبتنام در پنل، اتصال سایت و ورودهای نامحدود رایگان است.